1902 – Honderd jaar Baakse kermis - 2002
Een verhaal van een oud bestuurslid uit de begin periode
Zoals u ook elders in deze speciale editie kunt lezen, is er helaas maar weinig bekend uit de beginperiode van de Baakse kermis. Jammer, want er is ongetwijfeld veel meer wetenswaardigs gebeurd dan we ooit kunnen achterhalen.
Uit de periode 1920 – 1940 is bekend dat de ‘Boakse Karmse’ geboekt stond als ‘Vretkarmse’. Op de zondag voorafgaande aan de kermis kwamen alle familieleden die buiten Baak woonden naar het dorp om samen met de dorpelingen aan de goed gevulde tafel aan te schuiven. De toenmalige slager heette Albert Schooltink (en was de vader van ondergetekende). Albert slachtte speciaal voor deze gelegenheid drie vette koeien om iedereen in Baak van een goed stuk vlees te kunnen voorzien. Huisslachter Jan Hulshof van de Veers en zijn broer Willem van ’t Bekelt slachtten samen ook nog eens twee koeien in de schuur bij café Herfkens.
Ronde door het dorp
Zodra op kermismaandag de Koning bekend was, toog men in optocht naar ‘huize Baak’ – met voorop de tamboer maître Benno Rouwenhorst, de Kleine Schutterij, de Bielemannen en de Herauten te paard. Daar werd dan de nieuwe koning ontvangen en gehuldigd door de familie Helmich, en werd het glas geheven op weer een jaar koningschap. Op de terugweg bracht men een bezoek aan onze pastoor op de Pastorie; ook daar werd weer een glaasje gedronken op de goede afloop. Pas nadat op die manier alle notabelen in Baak met een bezoek waren vereerd, trok men naar café Sesink of Herfkens. Dan werd het tijd om te dansen. Kort voor de oorlog was er ook nog dansen bij café ’t Wiel op het Bekelt. Elke twee uur konden de kermisvierders er heen met een busje dat werd bestuurd door Piet Gerritsen.
Drank en spelen
In die tijd begonnen de spelen al op dinsdagmorgen met ringrijden op de fiets voor dames en heren. Na de middag was er nogmaals ringrijden, maar dan te paard voor de heren, en in de dogkar voor de dames. Een andere traditie was het blazen slaan met gedroogde varkensblaas. Volgens het reglement moesten twee personen op een balk gaan staan, die ongeveer een meter boven de grond was opgesteld. Degene die dat het langste kon volhouden werd tot winnaar uitgeroepen. Ook was er altijd stoelendans, paal klimmen en koekhappen. Tijdens de eerste kermis na de oorlog op 31 augustus 1945 werd een grote bevrijdingsoptocht georganiseerd. Het bleek een groot succes.
Locatie
Na de bevrijding werd de kermis nog een paar jaar gehouden op het grasveld van de familie Franken voor de R.K. school. Ook toen al waren de kasteleins van Sesink en Herfkens een fusie aangegaan door een dubbele danstent op het veld te zetten. Ook daar kon menig biertje of borreltje achterovergeslagen worden. Wat dat laatste betreft is er nog niets veranderd.
Hein Schooltink.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
De kermisoptocht
Eind jaren vijftig stelde de kermisoptocht nog niet zo veel voor in Baak. Er deden alleen wat kinderen mee met enkele versierde fietsen en karretjes. Zij gingen voorop in optocht naar het vogelschieten. Dat is nu wel anders. De Baakse kermisoptocht is in de hele omgeving bekend.
Op 6 september 1960 hield de kermiscommissie een vergadering ten huize van toenmalig voorzitter Herman Hendriks. Daar besloten de zeven aanwezige bestuursleden om op de zondagmiddag voorafgaande aan de kermis een optocht te organiseren voor versierde wagens, karretjes en fietsen, onder begeleiding van een of meer muziekkorpsen. Op die zesde september is dus feitelijk de Baakse optocht geboren. De commissie kon meteen beginnen met het werven en stimuleren van diverse wagenbouwers binnen de Baakse gemeenschap.
Startgeld
De eerste jaren waren nog niet erg gemakkelijk. Logisch, want de commissie kon toen ook echt nog geen startgeld uitbetalen. Vanaf 1964 ging het wat beter en reden er al vier grote wagens mee. In dat jaar kon voor het eerst startgeld worden uitgekeerd. Dat ging als volgt: grote wagens vijf gulden, karretjes een rijksdaalder en fietsen één gulden. Daarnaast hadden de deelnemers kans op een prijs. De winnaar ontving bovendien een wisselbeker.
Wisselbeker
De eerste winnaar werd de familie Roordink van de Z.E. weg 98. Zij kregen de eerste wisselbeker en hebben die de volgende twee jaren niet meer uit handen gegeven. De tweede beker ging in 1967 naar de familie Koekkoek van de Z.E. weg 48. Maar het jaar daarop pakte de familie Roordink de beker weer terug totdat de groep Langendijk zich ermee ging bemoeien. Zij wonnen de beker in 1969 en 1970. In 1971 ging de beker naar het damesvoetbal, totdat de Franco Champ Club de beker opeiste in 1972, 1973 en 1974. Zo duurt de wedstrijd voort tot heden ten dage.
Bekendheid
Al in 1971 was de Baakse optocht uitgegroeid tot vijftien grote wagens plus diverse kleine wagens en fietsen. De Baakse optocht verwierf goede bekendheid in de hele regio, en van heinde en ver kwamen de bezoekers naar Baak om de prachtige stoet te bewonderen. Tot op de dag van vandaag staat onze optocht zeer goed bekend, en een woord van dank aan alle wagenbouwers is hier zeker op zijn plaats. Natuurlijk hopen we dat de wagenbouwers er dit jubileumjaar weer een fantastische optocht van zullen maken.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Bielemannen
Bielemannen betekent letterlijk: mannen die een bijl dragen. Eerst werkten ze in dienst van hun kasteelheer, later hielpen ze de schutters. Een korte geschiedenis van dit ‘volkje’: van voorhoedevechters tot dansers en luidruchtige wekdienst van Baakse kermisgangers.
Oorspronkelijk waren Bielemannen ‘wegbereiders’. Als de vijanden van hun kasteelheer versperringen op diens weg hadden aangebracht of geworpen, moesten de Bielemannen die wegversperringen opruimen met hun bijlen en zagen. Maar ook werkten ze voor de ‘schutters’. De schutters beschermden de bevolking tegen dieven en rovers. De schutterij was ook een broederschap en beschermde het Allerheiligste tijdens de bronk of de processie. De Bielemannen maakten ook dan de weg vrij en ruimden alle hindernissen op in bos- en veldwegen. Nog steeds lopen ze voorop in de schutterijoptocht en verwijderen ze eventuele versperringen.
Over de herkomst van het dansen van de Bielemannen doen verschillende verhalen de ronde. Zo zou het vroegere heidense oogstfeest er aan ten grondslag kunnen liggen, zo is een uitleg. Verklede priesters dansten dan als vruchtbaarheidsdemonen om de meiboom. Hoe dan ook, heden ten dage dansen de Bielemannen nog steeds, en vormen ze een plezierig kermisvermaak. Als beloning vinden ze achter elke versperring een fles bier en geld. Opmerkelijk is de grote vrijheid die ze genieten, en die hun onder meer het recht geeft de huizen te doorzoeken naar meisjes.